De Coördinaten: Catherina Simons

In 'De Coördinaten', geschreven door René Berends, Clemens Hogenstijn en Geerle van der Wijk, gaat het drietal nader in op plekken, plaatsen en gebeurtenissen die zij in Hanzestad Deventer of het buitengebied tegenkomen. De coördinaten op Google Maps vormen het startpunt voor berichten waarin historie, cultuur, architectuur en natuur samenkomt.

Zat er een glazen plafond in de Vispoort?

Waar? 52.25186, 6.15310
Rond 1600 lag de wereld van het werk vast in regels en gebruiken. Wie schoenlapper of steenhouwer wilde worden, had niet alleen talent nodig, maar vooral toestemming van het gilde. Die bepaalden wie mocht leren, werken en meester worden. Dat systeem was vrijwel volledig mannelijk. Vrouwen hoorden er niet bij: geen leerling, geen gezel, geen meester. De werkvloer was een mannenwereld. Wie daar als vrouw toch binnen wilde komen, moest iets radicaals doen: onzichtbaar worden als vrouw.

Catherina Simons deed dat. Catherina was de dochter van Simon Porta, kapitein op een schip dat rond 1600 de Rijn bewaakte net over de huidige grens bij Nijmegen. Ze werkte als dienstmeid in Nijmegen, maar vertrok na afloop van haar diensttijd zonder haar vader of werkgever te informeren. Vermomd als man leerde zij het vak van schoenlapper en steenhouwer. Maar Catherina had meer belangstelling voor een militaire loopbaan. Ze kwam terecht in het garnizoen van Deventer.

De stad had veel geleden onder de belegering door de troepen van Prins Maurits in 1591. Tussen 1597 en 1621 werd de stad door vestingbouwer Adriaan van Alkmaar verbouwd tot vestingstad. Catherina bouwde mee…als man. Tijdens de bouw liet Catherina haar vakmanschap zien bij de restauratie van de Vispoort. Als steenhouwer en metselaar werkte zij aan de dubbele stadspoort. De Vispoort was eeuwenlang een belangrijke toegang tot de stad. Na de bouw vertrok Catherina naar het Duitse Rees.

Ook daar gaf zij blijk van haar vakvrouwschap bij de bouw van een nieuwe kerk. Catherina heeft nooit verklapt dat zij een vrouw was. Toen zij in 1625 in Rees overleed, werd haar geheim onthuld. Ze werd met militaire eer begraven in de kerk in Rees waaraan zij zelf nog aan meegebouwd had. Het stadsbestuur liet een grafsteen voor haar maken, voorzien van een opschrift over haar levensloop. Dat verhaal laat, in de geest van Internationale Vrouwendag, zien hoeveel lef sommige vrouwen al eeuwen geleden hadden. Zat er een glazen plafond in de Vispoort? Nee, toch ging ze er dwars door heen.

Kelderfest
Op zaterdag 7 maart 2026 opent Kelderfest ondergrondse locaties in de binnenstad voor muziek, kunst, spoken word en theater. In aanloop naar Internationale Vrouwendag op 8 maart staat het festival in het teken van Deventer vrouwen.