In 'De Coördinaten', geschreven door René Berends, Clemens Hogenstijn en Geerle van der Wijk, gaat het drietal nader in op plekken, plaatsen en gebeurtenissen die zij in Hanzestad Deventer of het buitengebied tegenkomen. De coördinaten op Google Maps vormen het startpunt voor berichten waarin historie, cultuur, architectuur en natuur samenkomen.
Hoe oud is een omleiding eigenlijk?
Waar? 52.251429, 6.162517
Soms vertelt een klein detail een groot verhaal. In de Kerksteeg in het Bergkwartier zit in de muur van een woonhuis een opvallend gat. Geen bouwfout, maar een herinnering aan een tijd waarin de straat onderdeel was van de stadsverdediging. Hier kon een zware ijzeren ketting worden bevestigd die dwars over de straat werd gespannen. Zo veranderde een gewone steeg in een obstakel voor ruiters, wagens en vijandelijke soldaten. Een eenvoudige oplossing, maar in onzekere tijden van levensbelang.
Waarom waren die straatkettingen nodig? Dat antwoord ligt in de Tachtigjarige Oorlog. De Spanjaarden maken de dienst uit in Deventer. Op een schilderij in Museum De Waag is het beleg van Deventer door graaf Van Rennenberg te zien. Het schilderij werd kort na 1578 gemaakt. Duitse huursoldaten verdedigen Deventer namens Filips II van Spanje tegen de troepen van de opstandige Nederlandse gewesten onder leiding van graaf Van Rennenberg. Kanonnen bulderen en musketten vuren. Na drie maanden beleg komt Deventer in 1578 in handen van de Republiek der Verenigde Nederlanden, maar de dreiging blijft. Waarschijnlijk werd het kettinggat in de Kerksteeg daarom in 1583 aangebracht. Een jaar later werd officieel vastgelegd wanneer de kettingen gespannen moesten worden.
Die kettingen waren geen permanente afsluitingen. Ze hingen meestal opgerold aan de gevel en konden bij gevaar razendsnel worden vastgemaakt aan een muuranker aan de overkant van de straat. Smalle straten werden zo in enkele ogenblikken afgesloten. Vijandelijke ruiters verloren snelheid, wagens kwamen tot stilstand en verdedigers wonnen kostbare tijd. Het waren eenvoudige middelen die perfect pasten bij een tijd waarin iedere straat en steeg een rol speelde in de verdediging. Het kettinggat in de muur van de Kerksteeg en één schuin aan de overkant, herinnert nog altijd aan die praktische vindingrijkheid.
Eigenlijk is het principe nauwelijks veranderd. Ook nu sluiten we wegen af als de veiligheid daarom vraagt. Denk aan paaltjes, verkeershekken of tijdelijke afzettingen tijdens evenementen, werkzaamheden of calamiteiten. Het doel is hetzelfde: mensen beschermen en ongewenste doorgang voorkomen. Alleen het materiaal veranderde. Wie door de Kerksteeg loopt, ziet een verrassend vroeg voorbeeld van verkeersmanagement in de middeleeuwse stad.
