Hoe voorzagen inwoners van Deventer en andere Oost-Nederlandse steden zich vroeger van drinkwater? En wat gebeurde er met die watervoorziening tijdens perioden van droogte? Die vragen staan centraal tijdens de dubbellezing ‘Loop naar de Pomp!’, die Archeologie Deventer op donderdag 24 september 2026 organiseert.
In het eerste deel van de lezing vertelt historicus Dániel Moerman over de resultaten van zijn onderzoek naar de impact van droogte op de watervoorziening van Deventer en Zutphen tussen 1500 en 1900. In het tweede deel gaat gemeentelijk archeoloog Bart Vermeulen in op de archeologische sporen van diezelfde watervoorziening.
Droogte en de watervoorziening
Dániel Moerman onderzocht de premoderne drinkwatervoorziening in hoger gelegen steden in Oost-Nederland. Deze steden waren sterker afhankelijk van grondwater dan de lager gelegen delen van Nederland, waar onder meer verzilting het winnen van grondwater kon bemoeilijken.
In Deventer waren veel gemeenschappelijke waterputten en pompen aanwezig. Daarnaast waren er voorzieningen die onder het beheer van een bepaalde buurtgemeenschap vielen. Het onderhoud van deze (semi)openbare putten en pompen was verbonden met de sociale organisatie van stadsbuurten en met openbare en particuliere instellingen.
Moerman onderzocht onder meer welke maatregelen werden genomen wanneer het langdurig droog was en welke alternatieve manieren van watervoorziening beschikbaar waren. Daarmee brengt hij in kaart welke gevolgen perioden van droogte op langere termijn konden hebben voor de stedelijke watervoorziening.
Bijna 150 waterputten onderzocht
Ook archeologische resten geven inzicht in de manier waarop Deventenaren in het verleden aan water kwamen. In opdracht van de VU maakte Archeologie Deventer een overzicht van de archeologische informatie over waterputten en cisternen in Deventer. Daarbij zijn uiteindelijk bijna 150 waterputten in beeld gebracht.
De gegevens laten een ontwikkeling zien in de materialen die voor waterputten werden gebruikt. Tot ongeveer 1050 werden waterputten in Deventer volledig van hout gemaakt. Vanaf circa 1050 werd ook tufsteen toegepast. Na 1225 kwamen daarnaast bakstenen waterputten voor.
Naast waterputten zijn in historische bronnen vanaf de late zestiende en zeventiende eeuw ook cisternen terug te vinden. Uit die bronnen is niet altijd duidelijk wat precies met een cisterne werd bedoeld. Het kon bijvoorbeeld gaan om een waterkelder, een waterbak of een voorziening voor regenwater.
Informatie
Je bent donderdag 24 september 2026 van harte welkom in het auditorium van het stadhuis, Grote Kerkhof 1, Deventer. De avond begint om 19.30 uur, de zaal is open vanaf 19.15 uur. De eerste presentatie duurt inclusief vragen tot 20.15 uur. Daarna is er een pauze van 15 minuten. De tweede presentatie duurt inclusief vragen tot 21.15 uur. De toegang is gratis. Vooraf reserveren is niet nodig.
